Pytania jawne na maturę ustną z polskiego. Jak się przygotować?

Najwięcej stresu na ustnej maturze z języka polskiego budzi nie samo losowanie, lecz pytanie, jak przygotować się do kilkudziesięciu tematów bez bezmyślnego wkuwania gotowych formułek. W 2026 roku jawna pula obejmuje 76 zagadnień, dlatego pokazuję pełną listę, zasady egzaminu oraz sprawdzony sposób opracowania odpowiedzi.

Jak działają jawne zadania na maturze ustnej

W Formule 2023 każdy zestaw egzaminacyjny zawiera dwa zadania. Pierwsze pochodzi z opublikowanej listy i dotyczy lektury obowiązkowej. Drugie jest niejawne, czyli jego treści nie poznasz przed egzaminem. Może odnosić się do fragmentu literackiego, innego tekstu kultury, obrazu albo zagadnienia językowego.

W poleceniach z listy powtarza się schemat: „Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów utworu. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst”. Oznacza to, że nie wystarczy opowiedzieć treści lektury. Trzeba postawić tezę, przywołać konkretne sceny i dodać kontekst literacki, historyczny, filozoficzny, biograficzny lub kulturowy.

Lista przygotowana przez CKE obowiązuje w latach 2026-2028. Sam fakt, że temat jest jawny, nie gwarantuje jednak wysokiego wyniku. Komisja ocenia przede wszystkim trafność argumentacji, znajomość utworu, kompozycję, kulturę języka i sposób reagowania na pytania.

Pełna lista 76 pytań jawnych na maturę 2026

Poniżej podaję wszystkie tematy w skróconej formie. W arkuszu każde zagadnienie występuje z pełnym poleceniem dotyczącym omówienia lektury i wybranego kontekstu. Przy nauce nie traktuj tej listy jak zbioru haseł. Każdy punkt powinien zamienić się w krótką, samodzielną wypowiedź.

Biblia, mitologia i literatura antyczna

• 1. Motyw cierpienia niezawinionego na podstawie „Księgi Hioba”.
• 2. Człowiek wobec niestałości świata na podstawie „Księgi Koheleta”.
• 3. Wizja końca świata w „Apokalipsie św. Jana”.
• 4. Poświęcenie się w imię wyższych wartości w „Mitologii” Jana Parandowskiego.
• 5. Problematyka winy i kary w mitologii.
• 6. Miłość silniejsza niż śmierć w mitologii.
• 7. Heroizm jako postawa człowieka w zmaganiu się z losem w „Iliadzie” Homera.
• 8. Prawa boskie a prawa ludzkie w „Antygonie” Sofoklesa.
• 9. Człowiek wobec przeznaczenia w tragedii Sofoklesa.

Średniowiecze i literatura dawna

• 10. Motyw cierpiącej matki w „Lamencie świętokrzyskim”.
• 11. Motyw tańca śmierci w „Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”.
• 12. Średniowieczny wzorzec rycerza w „Pieśni o Rolandzie”.
• 13. Moralna odpowiedzialność za czyny w „Makbecie” Williama Szekspira.
• 14. Czy człowiek decyduje o własnym losie w „Makbecie”?
• 15. Wpływ sprawowania władzy na człowieka w „Makbecie”.
• 16. Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym w „Skąpcu” Moliera?
• 17. Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmi w „Skąpcu”.
• 18. Wady ludzkie przedstawione w krzywym zwierciadle satyry Ignacego Krasickiego.

Romantyzm

• 19. Świat ducha a świat rozumu w „Romantyczności” i wybranych balladach Adama Mickiewicza.
• 20. Ludowa sprawiedliwość w balladach Mickiewicza.
• 21. Losy młodzieży polskiej pod zaborami w „Dziadach” części III.
• 22. Mesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia.
• 23. Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy.
• 24. Różne postawy człowieka wobec Boga.
• 25. Prawdy o człowieku ujawniane przez sny i widzenia.
• 26. Cel nawiązywania twórcy do motywów biblijnych.
• 27. Walka dobra ze złem o duszę ludzką.
• 28. Znaczenie wolności dla człowieka.
• 29. Motyw samotności w „Dziadach” części III.

Pozytywizm i przełom XIX oraz XX wieku

• 30. Miłość jako siła destrukcyjna lub motywująca do działania w „Lalce”.
• 31. Praca jako pasja człowieka w powieści Bolesława Prusa.
• 32. Rola majątku i pochodzenia w relacjach międzyludzkich.
• 33. Konfrontacja marzeń z rzeczywistością w „Lalce”.
• 34. Miasto jako przestrzeń przyjazna lub wroga człowiekowi.
• 35. Znaczenie wspomnień dla człowieka.
• 36. Postawy odwagi i tchórzostwa w „Potopie” Henryka Sienkiewicza.
• 37. Walka człowieka ze swoimi słabościami w „Zbrodni i karze”.
• 38. Motyw winy i kary w powieści Fiodora Dostojewskiego.
• 39. Ile człowiek jest gotów poświęcić dla innych?
• 40. Czynniki determinujące ludzkie postępowanie.
• 41. Motyw przemiany bohatera.

„Wesele”, „Chłopi” i literatura dwudziestolecia

• 42. Co utrudnia porozumienie między przedstawicielami różnych grup społecznych w „Weselu”?
• 43. Rola chłopów i inteligencji w sprawie niepodległościowej.
• 44. „Wesele” jako sen o Polsce lub sąd nad Polską.
• 45. Symboliczne znaczenie widm i zjaw.
• 46. Motyw tańca w dramacie Stanisława Wyspiańskiego.
• 47. Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa na podstawie „Chłopów”.
• 48. Znaczenie tytułu dla odczytania sensu „Przedwiośnia”.
• 49. Wojna i rewolucja jako źródła doświadczeń człowieka.
• 50. Różne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości.
• 51. Młodość jako czas kształtowania własnej tożsamości.
• 52. Rola autorytetu w życiu człowieka.
• 53. Utopijny i realny obraz rzeczywistości.
• 54. Groteskowy obraz świata w „Ferdydurke”.
• 55. Człowiek wobec presji otoczenia.

Literatura wojenna i współczesna

• 56. „Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemu w opowiadaniu Tadeusza Borowskiego.
• 57. Znaczenie tytułu dla odczytania sensu „Innego świata”.
• 58. Konsekwencje zniewolenia człowieka.
• 59. Możliwość zachowania godności w skrajnych sytuacjach.
• 60. Zagłada z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie.
• 61. Walka o życie z perspektywy wojennej i powojennej.
• 62. Co skłania człowieka do poświęceń w „Dżumie” Alberta Camusa?
• 63. Człowiek wobec cierpienia i śmierci.
• 64. Możliwość przyjaźni w sytuacjach skrajnych.
• 65. Postawy człowieka wobec zła.
• 66. Czy możliwe jest zbudowanie doskonałego państwa w „Roku 1984”?
• 67. Jak zachować wolność w państwie totalitarnym?
• 68. Znaczenie propagandy w państwie totalitarnym.
• 69. Nowomowa jako sposób ograniczania wolności człowieka.
• 70. Bunt przeciwko porządkowi społecznemu w „Tangu” Sławomira Mrożka.
• 71. Konflikt pokoleń.
• 72. Normy społeczne jako ograniczenie człowieka lub sposób porządkowania życia.
• 73. Cel nawiązywania przez autora do innego tekstu w „Górą «Edek»” Marka Nowakowskiego.
• 74. Miejsca ważne w życiu człowieka na podstawie „Miejsca” Andrzeja Stasiuka.
• 75. Stan wojenny z perspektywy obcokrajowca w „Profesorze Andrewsie w Warszawie”.
• 76. Znaczenie podróżowania dla człowieka na podstawie „Podróży z Herodotem”.

Jak opracować odpowiedź do każdego tematu

Najwygodniej przygotować do każdego pytania jedną kartę powtórkową. Nie zapisuj całego wypracowania. Na jednej stronie umieść tezę, trzy sceny z lektury, kontekst i wniosek. Taki układ pomaga mówić własnymi słowami, zamiast recytować tekst, który łatwo zgubić pod wpływem stresu.

Przeczytaj również: Matura rozszerzona a C1 z angielskiego - co warto wiedzieć

Prosty schemat wypowiedzi

1. Wstęp i teza - odpowiedz wprost na problem zawarty w pytaniu.
2. Omówienie lektury - przywołaj bohaterów, wydarzenia i znaczenie konkretnych scen.
3. Kontekst - pokaż podobieństwo, kontrast albo rozwinięcie problemu w innym utworze lub zjawisku.
4. Wniosek - połącz argumenty i wróć do tezy.

Przykładowo przy temacie o konfrontacji marzeń z rzeczywistością nie wystarczy stwierdzić, że Wokulski kochał Izabelę i doznał rozczarowania. Trzeba pokazać, jak jego wyobrażenie o arystokracji zderza się z jej zachowaniem, a potem zestawić ten problem z innym bohaterem, który również musiał zweryfikować swoje oczekiwania.

Kontekst nie powinien być doczepioną nazwą. Jeśli omawiasz samotność Konrada, możesz odwołać się do samotności innego bohatera romantycznego, ale wyjaśnij, z czego ta samotność wynika i jakie przynosi skutki. Komisja ocenia nie samą obecność kontekstu, lecz jego funkcjonalne wykorzystanie.

Jak uczyć się 76 tematów bez chaosu

Nie polecam zaczynać od uczenia się pytań w kolejności od 1 do 76. Skuteczniej jest pogrupować je według motywów powtarzających się w wielu lekturach. Cierpienie, wina i kara, wolność, władza, samotność, wojna, bunt oraz przemiana bohatera wracają w różnych epokach, więc jedna dobrze opanowana mapa motywów pomaga przy kilku zadaniach.

Przy napiętym planie dobrym minimum jest 30-40 minut dziennie. W jednym bloku opracuj dwa nowe tematy, a w drugim wylosuj trzy wcześniejsze i spróbuj odpowiedzieć na nie ustnie. Samo czytanie opracowań daje złudzenie znajomości, natomiast dopiero mówienie pokazuje, czy potrafisz zbudować logiczną wypowiedź.

Na kilka dni przed egzaminem przestań tworzyć długie notatki. Zostaw hasła, cytaty lub sceny, które naprawdę pomagają odtworzyć tok rozumowania. Ostatnia faza powinna polegać na losowaniu i mówieniu, nie na przepisywaniu kolejnych stron.

Co naprawdę daje punkty podczas odpowiedzi

Wypowiedź monologowa powinna być uporządkowana, ale nie musi brzmieć jak wyuczona rozprawka. Zacznij od jasnego stanowiska, potem przechodź od argumentu do przykładu. Po każdej scenie dopowiedz, co z niej wynika dla omawianego problemu.

W 2026 roku oceniany jest aspekt merytoryczny obu monologów, kompozycja wypowiedzi, merytoryczna rozmowa z komisją oraz zakres i poprawność środków językowych. Najwięcej waży treść, dlatego pojedyncze potknięcie językowe nie przekreśla odpowiedzi, ale brak znajomości lektury trudno nadrobić samą płynnością.

Rozmowa z komisją nie jest dodatkowym odpytywaniem z całej historii literatury. Pytania zwykle sprawdzają, czy rozumiesz własną wypowiedź i potrafisz ją rozwinąć. Gdy egzaminator pyta o znaczenie konkretnego bohatera, symbolu albo kontekstu, odpowiadaj rzeczowo i wracaj do głównego problemu zamiast rozpoczynać nowy, przypadkowy temat.

Jeśli nie pamiętasz dokładnego cytatu, nie udawaj. Lepiej opisać scenę własnymi słowami niż podać zmyślone brzmienie. Precyzyjne omówienie wydarzenia jest cenniejsze niż efektowny, ale błędny cytat.

Błędy, przez które łatwo stracić punkty

• Streszczanie zamiast interpretacji - sama kolejność wydarzeń nie odpowiada na problem.
• Brak tezy - komisja nie wie, jakie stanowisko chcesz udowodnić.
• Losowy kontekst - druga lektura musi coś wyjaśniać, a nie tylko pojawić się w odpowiedzi.
• Ogólniki - „bohater cierpiał” nie wystarczy bez wskazania przyczyny i skutków.
• Uczenie się gotowca - jedna zmiana pytania lub dopytanie komisji może wybić z rytmu.
• Brak ćwiczeń na głos - odpowiedź zapisana w zeszycie nie zawsze działa w mowie.

Najczęściej widzę problem nie w braku wiedzy, lecz w nieumiejętności selekcji. Maturzysta pamięta wiele szczegółów, ale nie wie, które z nich służą argumentowi. Dlatego przy każdej notatce dopisz jedno zdanie: „Ten przykład pokazuje, że…”. To prosty sposób na przejście od opowiadania do analizy.

Jak przeprowadzić ostatnią próbę przed egzaminem

Na tydzień przed maturą przeprowadź co najmniej trzy pełne symulacje. Wylosuj temat, daj sobie kilka minut na przygotowanie, wygłoś oba monologi i poproś drugą osobę o zadanie kilku pytań uzupełniających.

Po każdej próbie zapisz tylko trzy rzeczy: co było mocną stroną, gdzie zabrakło konkretu i który fragment wymaga powtórki. Taka krótka analiza daje więcej niż wielogodzinne przeglądanie przypadkowych opracowań, bo pokazuje, jak naprawdę brzmisz pod presją czasu.

Nie musisz znać na pamięć 76 idealnych przemówień. Potrzebujesz rozumieć lektury, znać najważniejsze sceny, umieć dobrać kontekst i mówić według prostego planu. To wystarcza, by jawne zadania przestały być listą do odhaczenia, a stały się przewidywalną częścią egzaminu.